Wyrok Sądu Okręgowego

I C 1234/20

WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

dnia 15 marca 2023 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie XII Wydział Cywilnyw następującym składzie: Przewodniczący: SSO Anna Kowalska Protokolant: Jan Nowakpo rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2023 r. w Warszawiena rozprawiesprawy z powództwa Jan Kowalskiprzeciwko Skarbowi Państwa - Zakład Karny w Krakowieo zadośćuczynienie

1. oddala powództwo;

2. odstępuje od obciążenia powoda obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Dyrektora Zakładu Karnego w Krakowie Skarbu Państwa;

3. nieuiszczone koszty sądowe przejmuje na rachunek Skarbu Państwa.

/-/ SSO Anna Kowalska

I C 1234/20

UZASADNIENIE

Ostatecznie sprecyzowanym powództwem Jan Kowalski wniósł o zasądzenie na jegorzecz od pozwanego Skarbu Państwa - Zakład Karny w Krakowiereprezentowanego przez Dyrektora Zakładu Karnego w Krakowie kwoty 10 000 zł z tytułuzadośćuczynienia za 2 lata pobytu od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. w jednostkachpodległych pozwanemu.

W treści pozwu jak i na rozprawie w dniu 20 lutego 2023 r. powódargumentował, iż pozwany naruszył jego dobra osobiste w postaci prawa do intymności,niezapewnienia właściwej powierzchni celi przypadającej na jednego osadzonego copoczytywać należy jako niezapewnienie właściwych warunków odbywania kary.

Ustosunkowując się do pozwu pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzeniekosztów zastępstwa procesowego.

Ponadto pozwany podniósł, iż zważywszy na okres za jaki powód dochodzizadośćuczynienia jego powództwo winno podlegać oddaleniu wobec podniesionego zarzutuprzedawnienia roszczenia powoda.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powód kilkukrotnie przebywał w Zakładzie Karnym w Krakowie. W okresie od 1 stycznia2021 do 31 grudnia 2021 r. - 1 stycznia 2022do 31 grudnia 2022 r. do 1 stycznia 2023 r. oraz od 1 stycznia2023 r do chwili obecnej.

W okresie po 1 stycznia 2021 r., kiedy rozpoczęto monitoring zaludnienia cel,w sytuacji gdy powierzchnia celi przypadająca na jednego osadzonego była mniejsza niż 3m². Wcześniej informowano sędziego penitencjarnego kolejnymi pismami z dnia 2 stycznia 2021 r., 3 lutego 2021 r., 4 marca 2021 r., 5 kwietnia 2021 r.,6 maja 2021 r., i 7 czerwca 2021 r o fakcie przeludnienia cel i koniecznościumieszczenia więźnia w warunkach mieszkalnych w których powierzchnia celi na jednąosobę wynosi mniej niż 3 m².

W czasie kiedy powód przebywał w Zakładzie Karnym w Krakowie zaludnieniekształtowało się na poziomie od 110% do 120%.

Cele mieszkalne, w których był osadzony powód wyposażone były w sprzętkwaterunkowy zgodny z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztachśledczych. Powierzchnie mieszkalne poddawane były okresowym remontom i modernizacji.Oświetlenie cel było zgodne z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki technicznei ich usytuowanie. Ogrzewanie w celach uzależnione było od panującej na zewnątrztemperatury. Każda z celi mieszkalnych wyposażona była w kącik sanitarny oddzielony odpozostałej części celi parawanem zaopatrzonym w kotarę. Kąciki sanitarne miały dostęp dobieżącej wody zimnej. W celach znajdowała się wentylacja. Codziennie osadzonym byływydawane środki czystości oraz środki higieniczne. Każdy z osadzonych miał prawo dogodzinnego spaceru oraz codziennej kąpieli. Ponadto osadzeni mielimożliwość udziału w zajęciach kulturalno oświatowych oraz sportowych. Dodatkowo powódmiał możliwość redagowania gazetki więziennej "Kurier Więzienny", uczestnictwaw pogadankach tematycznych, udziału w konkursach literackich i tematycznych, korzystaniaz zasobów biblioteki więziennej a także miał możliwość rozwijania własnych zainteresowań.

Powyższy stan faktyczny, Sąd ustalił w oparciu o dokumenty złożone przez pozwanego.W świetle przedstawionych dokumentów przez pozwanego nie znalazły potwierdzeniazeznania powoda o braku intymności w celach w postaci niemożności zjedzenia posiłku,załatwienia potrzeb fizjologicznych, umycia się. Powód nie był w stanie wskazać w jakimokresie występowało przeludnienie cel, czy dotyczyło jego celi, poza bliżejniesprecyzowanym pobytem w jednostce penitencjarnej w 2021 roku.

Sąd zważył co następuje:

W ocenie Sądu powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 23 k.c.dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia,nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania,twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochronąprawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Natomiastart. 448 § 1 zdanie 1 k.c. przewiduje, że ten czyje dobro osobiste zostało naruszone może żądaćzadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na cel społeczny. Z kolei art. 445 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznaćtemu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynieniapieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężnąna wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych dousunięcia skutków naruszenia. Jak trafnie wskazywał Sąd Apelacyjny w Krakowiew sprawie I ACa 123/22 (wyrok z dn. 15 stycznia 2023 r., LEX nr 123456) w przypadkunaruszenia dóbr osobistych bezprawnym działaniem sprawcy pokrzywdzonemu przedewszystkim przysługują środki o charakterze niemajątkowym przewidziane w art. 24 k.c.,a w wypadku gdy działanie naruszyciela jest także zawinione środki o charakterzemajątkowym, o których stanowi art. 448 k.c. Przy czym warto zwrócić uwagę, iż obydwaroszczenia mają charakter samodzielny i pokrzywdzonemu przysługuje prawo ich wyboru,lecz sądowi pozostawiona jest ocena celowości przyznania ochrony w żądanej formie, jegoadekwatności do rodzaju naruszonego dobra, a przede wszystkim rozmiaru doznanejkrzywdy. Przy żądaniu przyznania odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia na rzeczpokrzywdzonego podstawowym kryterium oceny sądu winien być rozmiar ujemnychnastępstw w sferze psychicznej pokrzywdzonego, bowiem celem przyznania ochronyw formie majątkowej jest zrekompensowanie i złagodzenie doznanej krzywdy moralnej.Z tych też względów sąd jest zobowiązany ustalić zakres cierpień pokrzywdzonego, a przyocenie tej przesłanki nie może abstrahować od wszystkich okoliczności towarzyszącychpowstaniu krzywdy. Znikomość ujemnych następstw może być podstawą oddaleniapowództwa o przyznanie zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego.

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy w pierwszej kolejności należało zatemustalić czy i jakie dobra osobiste powoda zostały naruszone przez jednostkę penitencjarną,którą reprezentuje pozwany jako organ nadrzędny. W tym kontekście warto podkreślić, żezarówno w piśmiennictwie jak i w judykaturze utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którymprzy ocenie zaistnienia naruszenia dobra osobistego należy posługiwać się kryteriami naturyobiektywnej, nie zaś jedynie subiektywnymi odczuciami osoby występującej o przyznanieochrony. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 stycznia 2020 r. (I CSK 123/19, LEXnr 12345) stwierdził, że ocena, czy cześć człowieka została zagrożona bądź naruszona, musibyć dokonana przy stosowaniu kryteriów obiektywnych. Istotne jest bowiem nie subiektywneodczucie osoby żądającej ochrony prawnej, ale obiektywna reakcja opinii publicznej. Ponadtonie każdy przypadek dyskomfortu psychicznego, jak słusznie zauważył Sąd Apelacyjnyw Krakowie (uzasadnienie wyroku z dn. 20 stycznia 2023 r. w sprawie I ACa 234/22),spowodowany bezprawnym zachowaniem się innej osoby, jest wystarczającą podstawą doposzukiwania ochrony sądowej dóbr osobistych, bowiem należy mieć na uwadze równieżzobiektywizowaną ocenę zewnętrzną.

W niniejszej sprawie Powód uzasadniając swoje roszczenie wskazał, że osadzono gow przeludnionych celach, co wiąże się z niehumanitarnym traktowaniem. Fakt, iż powódpodczas odbywania kary mógł przebywać w przeludnionych celach, które nie czyniły zadośćprzewidzianej ustawowo normie gwarantującej osadzonemu nie mniej niż 3 m² powierzchnina osobę (art.110 § 1 k.k.w.), w przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości Sądu, jednakżewskazany przez powoda okres 2 lat jest zbyt ogólnikowy. Ponadto zgodnie z powyższymprzepisem cela winna być wyposażona się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniającyskazanemu osobne miejsce do spania. W celi winny być zapewnione w odpowiednie warunkihigieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę orazoświetlenie, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych. Z dokumentówzłożonych przez pozwanego wynika, iż przeludnienie przez okres z jakim powód wiąże swojeroszczenie kształtowało się na różnym poziomie. Wywody powoda odnośnie zarzutówkierowanych względem pozwanego są bardzo ogólnikowe i nie poparte żadnymi dowodami.Zgodnie z treścią art. 6 k.c. oraz art. 232 k.p.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa naosobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Jak podkreślał Sąd Najwyższy twierdzenieistotnej dla sprawy okoliczności powinno być udowodnione przez stronę to twierdzeniezgłaszającą (wyrok SN z dnia 15 stycznia 2020, I CSK 234/19). Zatem to na powodziespoczywał ciężar dowodu z zakresie wykazania przytaczanych przez siebie działańpozwanego, w których upatruje on naruszenia dóbr osobistych, udowodnienia krzywdy, jakąw swojej ocenie poniósł. Powód w przedmiotowej sprawie nie sprostał jednak temuobowiązkowi, nie udowodnił on tych okoliczności i nie przedstawił żadnych dowodów napoparcie swoich twierdzeń.

Zdaniem Sądu niezapewnienie przez Państwo osadzonym w jednostkach penitencjarnychminimalnych norm powierzchniowych nie może być stanem zasługującym na aprobatę.Niewątpliwie osadzenie w celach nadmiernie przeludnionych, w warunkach gdzie poruszaniesię jest utrudnione poruszanie się może stanowić naruszenie dóbr osobistych w postacigodności oraz zdrowia, której zgodnie z art. 30 Konstytucji RP ochrona i poszanowanie jestobowiązkiem władz publicznych. Jednakże w przedmiotowej sprawie powód nie udowodnił,iż jego dobra osobiste w postaci godności oraz zdrowia zostały naruszone. Żądanie powodazasądzenia kwoty 10 000 zł nie zasługuje na uwzględnienie. Powód nie wykazał bowiem,że przejściowe przebywanie w ciasnych celach wywołało u niego negatywne skutkipsychiczne lub fizyczne powodujące poczucie krzywdy. Samo umieszczenie w celio powierzchni na osadzonego mniejszej niż 3 m² nie przesądza o zasadności roszczeniao zadośćuczynienie (tak Sąd Najwyższy w wyroku pod sygn. akt I CSK 345/19) Zgodniez art. 417 § 1 kodeksu cywilnego: "za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawemdziałanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialnośćSkarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tęwładzę z mocy prawa". Warunkiem przyznania odszkodowania jest jednak wykazanieszkody, czego powód nie zrobił. Nie wskazał on nawet o jakie roszczenia odszkodowawczemu chodzi, ani nie dokonał żadnych obliczeń.

Odnosząc się natomiast do zarzutu pozwanego o przedawnieniu roszczenia powoda zaokres przed datą 19 lutego 2020 r. na podstawie art. 442¹ k.c. to zgodnie z § 1 tegoprzepisu roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulegaprzedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział sięo szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może byćdłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. W wyroku z dnia 1 lutego 2018 r., II PK 123/17, LEX nr 234567 Sąd Najwyższystwierdził: "Przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art. 417 k.c. jestszkoda w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., może też być zadośćuczynienie pieniężne za doznanąkrzywdę w przypadkach wskazanych w art. 445 i 448 k.c." W uzasadnieniu wyrokuo sygnaturze akt I ACa 345/22 z dnia 25 stycznia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Krakowiestwierdził natomiast, iż dochodzone roszczenie o zadośćuczynienie za cierpienia fizycznei psychiczne oraz krzywdę moralną jakich powód doznał wskutek przebywaniaw przeludnionych celach, w rozpatrywanej przez Sąd Apelacyjny sprawie dotyczyły krzywdywyrządzonej czynem niedozwolonym. Roszczenie to bezspornie jest roszczeniemmajątkowym, a zatem ulega przedawnieniu według przepisu art. 442¹ (442) § 1 k.c.W przedmiotowej sprawie powód wniósł pozew dnia 19 lutego 2023 r. Mając nauwadze, iż powód o hipotetycznej krzywdzie wiedział w czasie całego pobytu w jednostkachpenitencjarnych, to przedawnieniu uległ okres odbywania przez powoda kary pozbawieniawolności za okres sprzed 3 lat przed powyższą datą tj. za okres sprzed 19 lutego 2020roku (tak też Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 30 stycznia 2023 rokuI ACa 456/22).To zaś wobec podniesionego zarzutu przedawnienia roszczeniapowoda, skutkowało oddaleniem powództwa w całości. O kosztach postępowania natomiast Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 102 k.p.c.bowiem powód jako osoba pozbawiona wolności obecnie nie osiąga żadnych dochodów, a jakwynika ze złożonego przez niego oświadczenia o stanie majątkowym /k. 10-11/ nie posiadaon również żadnego majątku z którego pozwany mógłby się zaspokoić w przypadkuzasądzenia na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego. W pkt 3 wyroku Sąd nieuiszczoną opłatę sądową przejął na rachunek Skarbu Państwa,bowiem powód był zwolniony na mocy postanowienia z dnia 10 stycznia 2023 r./k.5/ w całości od kosztów sądowych.

/-/ SSO Anna Kowalska